Η Διαφορά ενός Γέροντα και ενός Γκουρού...

Θα προσπαθήσουμε να περιγράψουμε τις διαφορές μεταξύ ενός γκουρού όπως τον δημιουργεί η παράδοση των ανατολικών θρησκειών (Ινδουισμός, Βουδισμός κλπ) και ενός γέροντα όπως τον θέλει η παράδοση της Ορθόδοξης Εκκλησίας.

Αυτές οι δύο «μορφές» είναι «θεσμοί» που υπάρχουν εδώ και χιλιετίες μέσα στις αντιδιαμετρικές αυτές παραδόσεις και ενώ εκ’ πρώτης όψεως μοιάζουν να έχουν τον ίδιο ρόλο, εν τούτοις μία βαθύτερη και προσεκτικότερη ματιά θα μας αποκαλύψει τις τεράστιες διαφορές τους.

Το μπακίρι έχει το χρώμα και την λάμψη του χρυσού και μπορεί να ξεγελάσει ανθρώπους χωρίς πείρα, το έμπειρο μάτι όμως καταλαβαίνει την τεράστια διαφορά τους.

Ας ξεκινήσουμε λοιπόν...

Αγίου Ιωάννη τού Σιναΐτου: Περί Αγάπης

Ένα μικρό απόσπασμα από τόν τριακοστό Λόγο τής "Κλίμακας" τού Αγίου Ιωάννη τού Σιναΐτου περί αγάπης, ελπίδας και πίστης.

"Αυτός πού θέλει να ομιλή για την αγάπη είναι σαν να επιχειρή να ομιλή για τόν ίδιο τόν Θεό. Η ανάπτυξις όμως ομιλίας περί Θεού είναι πράγμα επισφαλές και επικίνδυνο σε όσους δεν προσέχουν. Για την αγάπη γνωρίζουν να ομιλούν οι Άγγελοι, αλλά και αυτοί ανάλογα με τον βαθμό τής θείας ελλάμψεως τους. Αγάπη είναι ο Θεός, και όποιος προσπαθεί να δώση ορισμό τού Θεού ομοιάζει με τυφλό που μετρά στην άβυσσο τούς κόκκους τής άμμου."

"Η αγάπη ως προς την ποιότητα της είναι ομοίωσις προς τον Θεόν, όσο βέβαια είναι δυνατόν στούς ανθρώπους. Ως προς την ενέργεια της, μέθη τής ψυχής. Ως προς δε τίς ιδιότητες της, πηγή πίστεως, άβυσσος μακροθυμίας, θάλασσα ταπεινώσεως."

"Η αγάπη κυρίως είναι η απόρριψις κάθε εχθρικής και αντιθέτου σκέψεως, εφ' όσον "η αγάπη ου λογίζεται το κακόν" (Α' Κορ. ιγ' 5). Η αγάπη και η απάθεια και η υιοθεσία μόνο στην ονομασία διαφέρουν. Όπως ταυτίζεται η ενέργεια στο φως, στην φωτιά και στην φλόγα, έτσι να σκέπτεσαι ότι συμβαίνει και σ' αυτές. Όσο ποσόν αγάπης λείπει, τόσο ποσόν φόβου υπάρχει. Διότι όποιος δεν έχει φόβο ή είναι γεμάτος από αγάπη ή είναι νεκρωμένος ψυχικά."

Ισότητα

Ο Θεός δεν είναι Θεός ισότητας, αλλά Θεός αγάπης.
Η ισότητα θα απέκλειε όλο το δίκαιο και όλη την αγάπη, θα απέκλειε όλο το ήθος.
Ο άνδρας αγαπά την γυναίκα του λόγω ισότητας;
Και η μάνα αγαπά το παιδί της λόγω ισότητας;
Και ο φίλος αγαπά τον φίλο λόγω ισότητας;
Η ανισότητα είναι η βάση του δικαίου και υποκινητής της αγάπης.
Όσο διαρκεί η αγάπη, κανένας δεν ξέρει για την ισότητα.
Όσο βασιλεύει το δίκαιο, κανείς δεν μιλάει για την ισότητα.
Όταν χάνεται η αγάπη, οι άνθρωποι μιλούν περί δικαίου και εννοούν την ισότητα.
Όταν μαζί με την αγάπη εξαφανίζεται και το δίκαιο, οι άνθρωποι μιλούν περί ισότητας και εννοούν την ανηθικότητα.
Δηλαδή, όταν εξαφανίζεται το ήθος το αντικαθιστά η ανηθικότητα.
Από τον τάφο της αγάπης ξεφυτρώνει το δίκαιο, από τον τάφο του δικαίου ξεφυτρώνει ισότητα.

Άγιος Νικόλαος Βελιμίροβιτς

Έλληνες, Νεοέλληνες ή Μετα-Έλληνες;

... Θα σας θυμίσω ότι, μετά τον Β’ Παγκόσμιο Πόλεμο, εμείς οι Έλληνες, που προασπισθήκαμε τα σύνορά μας από την επίθεση των δυνάμεων του Άξονα, έστω και αν στο τέλος καμφθήκαμε, ήμασταν οι ήρωες της υφηλίου. Τότε, οι πάντες υποκλίνονταν στις δικές μας αξίες, στα δικά μας ιδανικά, στις δικές μας αρετές. Τότε, ο Ουίνστων Τσώρτσιλ είχε πει: «Τώρα δεν θα λέμε πια ότι οι Έλληνες πολεμούν σαν ήρωες, αλλά ότι οι ήρωες πολεμούν σαν Έλληνες».

Και ενώ, ως πολίτες, ήμασταν απίστευτα φτωχοί και η χώρα μας ήταν ρημαγμένη, είχαμε ως πρότυπα τον Ήρωα, τον Φιλόσοφο και τον Άγιο και ήμασταν πλούσιοι σε φιλότιμο, αυτοσεβασμό και υπερηφάνεια, διότι είχαμε αποδείξει ότι ήμασταν άξιοι, γενναίοι και ανδρείοι, δηλαδή αντάξιοι απόγονοι των Αρχαίων Ελλήνων, συνεχιστές της δοξασμένης Βυζαντινής Αυτοκρατορίας και απόγονοι των Ηρώων του 1821. Με άλλα λόγια, τότε είχαμε βαθειά ριζωμένη την αυτοσυνειδησία του Έλληνα.

Λίγα χρόνια αργότερα, εν καιρώ ειρήνης, αρχίσαμε να ακούμε ότι είμαστε Νεοέλληνες και ότι, ως Νεοέλληνες, είμαστε περιορισμένων αντιλήψεων, ηθικιστές, σεξουαλικά καταπιεσμένοι και καταπιεστικοί, προσκολλημένοι στο παρελθόν, γεμάτοι προλήψεις, προκαταλήψεις και δεισιδαιμονίες, σωβινιστές, ανάγωγοι, βρώμικοι, καλοπερασάκηδες, τεμπέληδες. Μας είπαν ότι έπρεπε πλέον να γίνουμε «προοδευτικοί», «ριζοσπαστικοί», «εξελιγμένοι», ότι έπρεπε οπωσδήποτε να αποκτήσουμε «ευρύτητα πνεύματος» και να γίνουμε «επιτέλους» Ευρωπαίοι. Τότε, βάλαμε νερό στο κρασί των αξιών μας, βάλαμε κατά μέρος τα ιδανικά μας και υποκλιθήκαμε ενώπιον της «ανώτερης» Ευρώπης και των «εξελιγμένων» αξιών της. Έτσι, σχετικοποιήσαμε την ηθική μας, εγκαταλείψαμε το φιλότιμο μας και προσπαθήσαμε να εξευρωπαϊσθούμε και, κυρίως, να πλουτίσουμε.
 

Ρωμηοσύνη

Στήν Έλλάδα τα τελευταία χρόνια γίνεται μεγάλη συζήτηση γιά τήν ταυτότητα τού νέου Ελληνισμού καί τήν σχέση της μέ τήν ταυτότητα τού κατοίκου τής Ρωμαΐκής ή Βυζαντινής Αυτοκρατορίας. Όταν κάνουμε λόγο γιά ταυτότητα δέν εννοούμε τά στοιχεία τά οποία θα περιέχει ή νέα αστυνομική ταυτότητα τού Έλληνα ή η ηλεκτρονική ταυτότητα, αλλά εννοούμε τά στοιχεία πού συγκροτούν τήν υπόσταση τού Γένους μας. Πρέπει δε να πούμε ότι διατυπώνονται διάφορες απόψεις πάνω στό θέμα αυτό. Από τή μιά μεριά υπάρχουν νεοέλληνες πού αισθάνονται Ευρωπαίοι σε όλες τίς εκδηλώσεις τους, καί από τήν άλλη υπάρχουν νεοέλληνες πού αισθάνονται ότι έχουν μιά πνευματική υποδομή πού διαφέρει σαφώς από αυτήν πού επικρατεί σήμερα στήν "άρχουσα" τάξη τής Ευρώπης.

 

Το πρόβλημα αυτό δέν είναι σημερινό, αφού παρατηρήθηκε σε πολλούς αιώνες. Πρόκειται βασικά γιά διαφορετική στάση ζωής, όπως φαίνεται στήν διάσταση απόψεων μεταξύ τών ορθολογιστών-στοχαστών θεολόγων καί τών ησυχαστών θεολόγων τής Ορθόδοξης Παράδοσης. Μπορούμε να σχηματοποιήσουμε τη διαφορά αυτή με τούς όρους Φραγκοσύνη καί Ρωμηοσύνη.

 

Φυσικά, όταν κάνουμε λόγο γιά Ρωμηοσύνη, δεν πρέπει να τήν εννοούμε ιδεολογικά καί εθνικιστικά. Πέρα από τήν αναφορά στα ιστορικά πλαίσια τού όρου, τα οποία είναι απαραίτητα στοιχεία, η Ρωμηοσύνη είναι τρόπος ζωής. διακρίνεται γιά τήν Ορθοδοξία, τήν Ελληνιστική παράδοση καί τήν πολυεθνικότητα. Αυτό ακριβώς βιώθηκε με διαφορετικούς τρόπους κατά τήν διάρκεια τής Ρωμαίικης Αυτοκρατορίας καί κατά τήν διάρκεια τής Οθωμανικής κυριαρχίας. Ρωμηοσύνη, τελικά, είναι η αυθεντική καί ρεαλιστική αντιμετώπιση τών προβλημάτων τής ζωής καί τού θανάτου. Ρωμηοί είναι όσοι, εμπνεόμενοι από τήν χάρη τού Θεού, αγαπούν ειλικρινά καί θυσιαστικά, υπομένουν στίς δοκιμασίες τής ζωής, ευγνωμονούν καί ευχαριστούν τόν Θεό, έχουν προσευχητική ύπαρξη, αφού από τα έγκατα τής υπάρξεως τους βγαίνει αβίαστα καί αυθόρμητα τό "δόξα σοι ο Θεός", ξέρουν να συγχωρούν καί να ευεργετούν καί τούς μεγαλύτερους εχθρούς, είναι ταπεινοί μέσα από τόν αγώνα τής ψυχής γιά να παραμένουν στήν τάξη τών θεουμένων.

Το Μέτρο και η Ποιότητα

Ο Ελληνισμός δεν είχε ποτέ την εύνοια των αριθμών. Η πνευματική του διάσταση με τον δυναμισμό της και το εύρος της το οικουμενικό, απωθούσε πάντοτε τους αριθμούς. Απωθούσε την ποσότητα. Μοίρα του, από τα μυθικά χρόνια, η ποιότητα. Αυτή υπήρξε, στη διάρκεια των αιώνων, το αίτιο του ανυπέρβλητου μεγαλείου του, αλλά και της τραγωδίας του. Ελληνικό μεγαλείο και ελληνική τραγωδία είναι έννοιες αλληλένδετες. Θα έλεγα ταυτόσημες. Η μία δεν μπορεί να υπάρξει χωρίς την άλλη.

 

"Η αρχή της πλειοψηφίας", δηλαδή η αρχή της ποσότητας, είναι εφεύρεση και αντίληψη δυτική. "Η καθ' ημάς Ανατολή" δεν πίστεψε ποτέ στην αρχή αυτή. Θεμέλιο της αμετάθετο η ποιότητα. Η πίστη της, ότι και ο ένας είναι δυνατόν να σώσει την αποκαλυμμένη ΑΛΗΘΕΙΑ. Και έγινε το θαύμα αυτό με τον Άγιο Μάρκο τον Ευγενικό και όχι μόνο, αλλά και σε άλλες περιπτώσεις. Είναι τα μεγάλα θαύματα στην Ιστορία της Ορθοδοξίας, που οι συνέπειες τους επέδρασαν αποφασιστικά και στην Ιστορία του Γένους.

Η Όρθοδοξία, η Ελληνική Όρθοδοξία, δεν συγκινήθηκε ποτέ από τους αριθμούς. Δεν στηρίχθηκε ποτέ στην ποσότητα. Για το πνεύμα, η αριθμητική αποτελεί προνόμιο τού πλήθους, που εκφράζει τη δύναμη της ύλης. Αλλού είναι η δική του δύναμη. Και τη ζήσαμε πολλές φορές, ιδιαίτερα εμείς οι Ελλήνες. Γνωρίζουμε, νομίζω, πολύ καλά όλοι μας τους "αριθμούς" που αντιπαρατάχθηκαν στον Μαραθώνα, στις Θερμοπύλες και στις Πλαταιές. Γνωρίζουμε, επίσης, τους "αριθμούς", που αντιπαρατάχθηκαν στις μάχες που έδωσε ο Μεγαλέξανδρος στην Ασία. Το "μείον" της Ελληνικής Ιστορίας εθριάμβευσε και έστησε το τρόπαιο του στις όχθες του Ινδού ποταμού. Η μικρή και άσημη Πέλλα έγινε "πρωτεύουσα" του κόσμου.

 

Η προς τόν Θεόν αγάπη

Δεν φοβούμαι τόν Θεόν, έλεγε στούς μαθητάς του ο καθηγητής τής ερήμου Μέγας Αντώνιος, διότι Τόν αγαπώ. Η τελεία αγάπη "έξω βάλλει τόν φόβον".

 

Ο Αββάς Αμμούν ο Νιτριώτης, επεσκέφθη κάποτε τόν Μέγαν Αντώνιον και επειδή είχε μαζί του φιλική οικειότητα τόν ερώτησε:

- Πως συμβαίνει εγώ μεν να κοπιάζω περισσότερο από σένα, συ δε να δοξάζεσαι περισσότερο από τούς ανθρώπους;
- Φαίνεται ότι θα αγαπώ τόν Θεόν περισσότερο από σένα, τού αποκρίθηκε με καλοκάγαθο μειδίαμα ο φίλος τού Θεού.

 

Ένας γέρων ερημίτης παρακάλεσε κάποτε στην προσευχή του τόν Θεόν να τού δείξει τούς παλαιούς Πατέρας τής ερήμου. Τούς είδε όλους εκτός από τόν Μέγαν Αντώνιο.

- Που να ευρίσκεται άραγε ο Αββάς Αντώνιος, εσκέπτετο με απορία.
- Όπου είναι ο Θεός, άκουσε φωνή να τον βεβαιώνη.

 

Η προς τόν Θεόν αγάπη, γράφει ο Άγιος Μάξιμος ο Ομολογητής, είναι αγαθή διάθεσις τής ψυχής και όποιος τήν κατέχει δεν προτιμά κανένα από τα δημιουργήματα περισσότερο από τόν Θεόν. Είναι δε αδύνατον να τήν αποκτήση μονίμως ο άνθρωπος, όταν αισθάνεται τήν παραμικρή προσκόλλησι στα γήΐνα πράγματα. Εκείνος που αγαπά τόν Θεόν, ζη βίον αγγελικόν επάνω στή γή. Νηστεύει, αγρυπνεί, ψάλλει, προσεύχεται και έχει πάντοτε καλές σκέψεις για τούς συνανθρώπους του.

Περί Προσευχής #2

"Όταν παριστάμενος είς προσευχήν υπέρ πάσαν άλλην χαράν γένη, τότε αληθώς εύρηκος προσευχήν".

(Νείλος)

"Αναγκαίον δε ου το προσεύχεσθαι μόνον, αλλά και το προσεύχεσθαι καθό δει και προσεύχεσθαι ο δει... Το ο δει, οι λόγοι εισί τής προσευχής, το δε καθό δει, η κατάστασις τού προσευχομένου".

(Ωριγένης)

"Καθώς ο ήλιος είναι το φως τού σώματος, ούτω και η προσευχή είναι το φως τής ψυχής. Εάν λοιπόν είναι μεγίστη ζημία δι' έναν τυφλόν το να μη βλέπη τόν ήλιον, πόση ζημία θα είναι δι' έναν Χριστιανόν το να μην προσεύχεται συνεχώς και διά τής προσευχής να εισάγη μέσα εις τήν ψυχή του το φως τού Χριστού;".

(Χρυσόστομος)

"Και ίσως διά τούτο αναβάλλεται διδόναι, ίνα γνως τι εστί δώρον Θεού και φυλάξης το δοθέν σοι μετά φόβου. Παν γαρ ο μετά πολλού καμάτου τις κτάται, σπουδάζει αυτό φυλάττειν, ίνα μη απολέσας αυτό απολέση και τον πολύν αυτού κάματον. Μη ουν ολιγοψύχει, ει μη λάβειςς ταχέως το αίτημα. Ει γαρ ήδει ο αγαθός Δεσπότης ότι ταχέως λαμβάνων τήν χάριν ουκ απολείς αυτήν, έτοιμος ην προ τού αιτήσαι σε αυτήν παρασχείν. Νυν δε κηδόμενός σου τούτο ποιεί. Ει γαρ ο λαβών το τάλαντον και σώον αυτό φυλάξας, διότι μη επραγματεύσατο αυτό, κατεκρίθη, πόσω μάλλον κατακριθήσεται ο απολέσας αυτό; Τούτο ουν ειδότες μείνωμεν ευχαριστούντες τω Κυρίω, ότι πάντα υπέρ τής σωτηρίας ημών οικονομεί. Μόνον μη ολιγοψυχήσαντες παυσώμεθα τής αιτήσεως".

(Μ. Βασίλειος)

Περί Μετανοίας

"Ο Χριστός είναι ο Σωτήρας τού σύμπαντος κόσμου και εχάρισε στούς ανθρώπους την μετάνοια, που οδηγεί στη σωτηρία. Η τήρηση τών εντολών τού Χριστού γεννάει την μετάνοια. Η τήρηση τών εντολών φέρει στην ψυχή τήν κάθαρση. Η κάθαρση τής ψυχής είναι απαλλαγή τών παθών. Η απαλλαγή από τα πάθη γεννάει τήν αγάπη".

(Όσιος Θαλάσσιος)

"Στον μέλλοντα αιώνα δεν θα κολασθούμε επειδή αμαρτήσαμε ούτε θα κατακριθούμε γι' αυτό, επειδή έχουμε φύση τρεπτή και υφίσταται μεταβολές και αλλοιώσεις. Αλλά θα κολασθούμε και θα κατακριθούμε γιατί, ενώ αμαρτήσαμε, δεν μετανοήσαμε, δεν αποστραφήκαμε τούς δρόμους τής πονηρίας γία να στραφούμε προς τόν Κύριον, ενώ μάς έχη δοθή η εξουσία και ο χρόνος τής μετανοίας".

(Όσιος Θεόγνωστος)

Ας προσφέρουμε, αδελφοί, στούς εαυτούς μας τήν μετάνοια, σαν φάρμακο γιά τήν σωτηρία μας. Ας δεχθούμε το φάρμακο, που εξαλείφει τα πταίσματα μας. Μετάνοια δε δεν είναι αυτή που διακηρύσσεται με τα λόγια, αλλά εκείνη που βεβαιώνεται με τα έργα. Μετάνοια που προέρχεται από αυτή τήν καρδιά μας και εξαλείφει τόν ρύπο τής ασεβείας... Μη νοθέψετε τήν μετάνοια με τα εξωτερικά σχήματα, αλλά μετανοείστε ειλικρινά".

(Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος)

"Η βαθειά μετάνοια που γίνεται με δάκρυα και με επίγνωση, μοιάζει με τήν Δευτέρα Παρουσία. Δηλαδή, ο αμαρτωλός κρίνεται μόνος του εδώ, και καταδικάζεται και πλένεται μέσα στα δάκρυα του και έτσι δεν θα κριθεί κατά τήν Δευτέρα Παρουσία".

(Άγιος Συμεών ο Νέος Θεολόγος)

Σωτήρια σαλπίσματα μετανοίας

"... Και η Εκκλησία και η Πολιτεία και οι άρχοντες αυτών στίς τωρινές πονηρές ημέρες κοιμούνται τον βαρύτατον ύπνο της αμελείας και της ραθυμίας, και εάν δεν ξυπνήσουν οι ίδιοι και δεν ξυπνήσουν τον κλήρο και τον λαό σε μετάνοια, σε εργασία των εντολών τού Θεού, τών αρετών και τών καλών έργων, θα δώσουν λόγον κατά τήν ημέρα τής κρίσεως και θα τιμωρηθούν".

... Έχοντες φίλον, σύμμαχον και συμβοηθόν τόν Χριστόν και τα όπλα τής πίστεως, τής αγάπης και τής ταπεινώσεως θα νικήσουμε τούς αοράτους και ορατούς εχθρούς, οι οποίοι μάς κτυπούν από παντού, ημέρα και νύκτα και σε κάθε ώρα και στιγμή. Καιρός να αποτινάξουμε τόν ύπνο τής αμελείας και να ενδυθούμε τα όπλα τού φωτός, τα όπλα τής πίστεως, τής αγάπης, τής ταπεινοφροσύνης και τού Τιμίου Σταυρού. Πρίν όμως αρχίσωμε τόν πόλεμο με τούς εξωτερικούς και ορατούς εχθρούς, να πολεμήσωμε πρώτα τούς εσωτερικούς εχθρούς. Εσωτερικοί δε εχθροί μας είναι τα πάθη μας, όπως η φιλαυτία, η υπερηφάνεια, η φιληδονία, η φιλαργυρία και η αμέλεια, από τα οποία ακολουθούν και άλλα πολλά μεγάλα και μικρά.

Ο Χριστιανός, ο στρατιώτης τού Χριστού, αφού ξυπνήση από τόν ύπνο τής αμελείας πρέπει να νικήση τα πάθη του, να υποτάξη τήν σάρκα εις το πνεύμα και τότε ευχερώς θα νικήση όλους τούς εχθρούς, αοράτους και ορατούς.

Ο άνθρωπος προ και μετά την πτώση

Κατ' αρχάς πρέπει να υπογραμμισθεί ότι η Ορθόδοξη άσκηση δεν είναι μόνο σωματική, ούτε μόνον ψυχική, αλλά είναι ψυχοσωματική, ακριβώς επειδή ο άνθρωπος είναι ψυχοσωματικός, αποτελείται δηλαδή από ψυχή και σώμα. Πολλοί Πατέρες, για να δείξουν την ουσία της ορθοδόξου ασκήσεως, χρησιμοποιούν το παράδειγμα του ίππου και του αναβάτη και λέγουν ότι ο ίππος είναι το σώμα ενώ ο αναβάτης είναι η ψυχή. Κατά τους ιππικούς αγώνες δεν πρέπει ο ίππος να διευθύνει τον αναβάτη, αλλά ο αναβάτης να διευθύνει τον ίππο. Έτσι η ψυχή του ανθρώπου πρέπει να εξουσιάζει και να κατευθύνει το σώμα και όχι το αντίθετο.

 

Την άσκηση πρέπει να την δούμε μέσα από την προοπτική τού πως ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από τον Θεό και πως κατήντησε μετά την προπατορική αμαρτία. Μέσα από την προοπτική αυτή θα δούμε και την αξία, αλλά και το περιεχόμενο της ορθόδοξης άσκησης.

 

Μετά την δημιουργία του ανθρώπου υπήρχε μία ισορροπία τόσο στον άνθρωπο, όσο και σε ολόκληρη την κτίση. Η ψυχή του ανθρώπου, δια του νοός, ήταν ανοικτή στον Θεό και δεχόταν τις θείες ενέργειες Του. Επειδή όμως η ψυχή συνδέεται στενώτατα με το σώμα, όπως λέγει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, η ψυχή "πανταχού του σώματος έστιν", ως ενέργεια, γι' αυτό και η χάρη του Θέου πού ερχόταν στην ψυχή διαπορθμευόταν και στο σώμα. Οπότε το σώμα λάμβανε χάρη και ενέργεια από τον Θεό, δια της ψυχής, και στην συνέχεια αυτή την χάρη την ακτινοβολούσε σε ολόκληρη την κτίση. Ο ιερός Νικόλαος Καβάσιλας χρησιμοποιεί την εικόνα τού κατόπτρου. Όπως οι ακτίνες πέφτουν επάνω στον καθρέπτη και στη συνέχεια διαθλώνται στην κτίση, οπότε οι ακτίνες και το φως του ήλιου ψωτίζουν την κτίση, έτσι συνέβαινε και με τον άνθρωπο, αμέσως μετά την δημιουργία και προ της πτώσεως. Οι ενέργειες του Θεού, δια της ψυχής, μεταφέρονταν στο σώμα και στην συνέχεια φωτίζονταν ολόκληρη η κτίση. Μετά την πτώση του ανθρώπου, έπεσε βαθύ σκοτάδι σε ολόκληρη την κτίση.

 

"Κύριε, ἄνθρωπον οὐκ ἔχω"

Τι φοβερός που είναι ο κόσμος που ζούμε! Όπου στρέψεις το βλέμμα σου αντικρύζεις πόνο, αδικία, κακότητα, ένταση, βία, πολέμους, δυστυχία. Γιατί άραγε; Και γιατί όλα αυτά να συνυπάρχουν με φυσική ομορφιά, με απαράμιλλη καλωσύνη, με ανθρώπινο μεγαλείο; Γιατί να εναλλάσσεται το καλό με το κακό; Γιατί να διαπλέκεται η δυστυχία με την ευτυχία; Γιατί να αντιπαλεύει αδιάκοπα το προκλητικό ερώτημα της θεΐκής απουσίας ή και ανυπαρξίας με τη μυστική υποψία της θεΐκής παρουσίας;

Ο κόσμος αυτός δεν παραπέμπει σε εμφανή Θεό, που ψηλαφείται αισθητά ή ανιχνεύεται λογικά. Αυτόν τον θεό μάλλον τον διαγράφει. Η λογική θεώρηση του οδηγεί σε επώδυνες αμφιβολίες. Μιά δυναμική ζωής, χωρίς όμως συνέχεια. Μιά απέραντη ομορφιά, με επίλογο βέβαιου θανάτου. Ένα σφιχταγκάλιασμα της ανάγκης τού για πάντα με την απέραντη απογοήτευση τού τώρα. Δυστυχία μηδενιστικών συμπερασμάτων.

Ο κόσμος όμως χωρίς Θεό δεν αντέχεται. Κάθε σκέψη απουσίας Του προξενεί βαθειά απογοήτευση, αίσθηση κενού, έλλειψη σκοπού, ασάφεια προορισμού, ανυπαρξία λόγου και αιτίας ύπαρξης. Διευκολύνει την ασυδοσία του παρόντος, ταυτόχρονα όμως πνίγει την προοπτική του ατέρμονος μέλλοντος και την προσδοκία της ανώτερης ζωής. Αντίθετα, η διαπίστωση της παρουσίας του Θεού γεννά ελπίδα, δίνει φως, προσφέρει κατεύθυνση. Το Ευαγγέλιο παρουσιάζει τον Θεό ζώντα, ενεργούντα, παρεμβαίνοντα στην ιστορία. Το διαβάζουμε για να φωτιστούμε και να παρηγορηθούμε. Τόσα και τόσα περιστατικά φανερώνουν την παρουσία του Θεού. Τα θαύματα πιστοποιούν τη δύναμη και την αγάπη Του. Η ειλικρίνεια με την οποία είναι γραμμένο πείθει για την αυθεντικότητα των λεγομένων Του. Το διαβάζεις και αναφωνείς: "μεθ' ημών ο Θεός. Γνώτε έθνη και ηττάσθε ότι μεθ' ημών ο Θεός". Ο Θεός είναι μαζί μας. Αυτή η πεποίθηση αποτελεί την πηγή της δύναμης μας. Το Ευαγγέλιο δεν το διαβάζουμε για να πιστέψουμε. Το ανοίγουμε επειδή πιστεύουμε, με την ελπίδα και να φωτισθούμε.

Η Αγάπη τού Χριστού

(Ψηφιδωτό στην Αγία Σοφία, Κωνσταντινούπολη)

Εγώ για σένα πατέρας, εγώ αδελφός, εγώ σύζυγος, εγώ σπίτι, εγώ τροφή, εγώ ρούχο, εγώ ρίζα, εγώ θεμέλιο, ό,τι θέλεις εγώ. Να μη σού λείψει τίποτα. Θα δουλέψω εγώ. Ήρθα να σε υπηρετήσω, όχι να με υπηρετήσεις. Εγώ και φίλος, και μέλος του σώματός σου και κεφάλι, και αδελφός και αδελφή και μητέρα, όλα εγώ. Μόνο να είσαι κοντά μου. Εγώ φτωχός για σένα και αλήτης για σένα. Στο σταυρό για σένα, στον τάφο για σένα. Στον ουρανό παρακαλώ για σένα τον Πατέρα μου, στη γη έρχομαι πρεσβευτής τού Πατέρα μου για σένα. Εσύ είσαι τα πάντα για μένα, και αδελφός και συγκληρονόμος και φίλος μου και μέλος τού σώματός μου. Τι άλλο θέλεις;

Άγιος Ιωάννης Χρυσόστομος, Εις το κατά Ματθαίον Ευαγγέλιον, Ομιλία ΟΣΤ΄

Φιλοσοφία & Χριστιανισμός

Ο Κλήμης ο Αλεξανδρεύς χαρακτηρίζει την φιλοσοφία ως δωρεά του Θεού στους Έλληνες. Και ως τέτοια η φιλοσοφία των Ελλήνων προετοίμασε και διευκόλυνε το Χριστιανικό κήρυγμα. Ο Ελληνικός πολιτισμός συμπυκνώνεται στην αναζήτηση της σωτηρίας του κόσμου. Προωθεί την ανάπτυξη του ανθρώπου μέσα από την τέχνη, την ποίηση και την προσευχή, μέσα από την αναζήτηση του απολύτου. Επιδιώκει να διαμορφώσει τον άνθρωπο ως πρόσωπο ελεύθερο που συγκινείται και πλησιάζει τον πεινώντα, διψώντα, φυλακισμένο και γυμνό.

Ο Ελληνικός πολιτισμός έχει ως γνώρισμα του την οικουμενικότητα, έρχεται για να συμφιλιώσει τον άνθρωπο με τον Θεό και τον συνάνθρωπο. Δεν ήλθε να διώξει το κακό (π.χ. σταυροφόροι, παλαιοί και σύγχρονοι από τη Δύση), ούτε να επιβάλλει με τη βία περιορισμούς στους άλλους (π.χ. Οθωμανική αυτοκρατορία), αλλά να ανεβάσει τον άνθρωπο σε ανεπτυγμένη κατάσταση στην οποία σκέπτεται, λειτουργεί και δημιουργεί ελεύθερα, ερωτεύεται τον κόσμο.

Οι Έλληνες έκτισαν έναν πολιτισμό φιλίας με τον άλλον, θεοποίησαν την φιλοξενία (ξένιος Ζευς), απευθύνθηκαν προς τους άλλους ως φίλους. Ο πολιτισμός αυτός έχει κοινά σημεία με το μήνυμα του Θεανθρώπου "υμείς φίλοι μου εστέ εάν ποιήτε όσα εγώ εντέλλομαι". Ο Χριστός δεν ζήτησε δούλους αλλά φίλους. Ανερχόμενος ο άνθρωπος σε ανεπτυγμένο επίπεδο ανθρωπισμού, ουσιαστικά μπαίνει σε τροχιά ετοιμασίας για να αποδεχθεί την αποκάλυψη της αλήθειας που έφερνε ο Θεάνθρωπος στην πλανεμένη ανθρωπότητα. Σε αυτή την προετοιμασία που ενέργησε η Πρόνοια του Θεού μέσω της φιλοσοφίας, όπως αποκαλύπτει ο Άγιος Ιουστίνος, ο φιλόσοφος, δια του σπερματικού λόγου για την ανόρθωση του προχριστιανικού κόσμου, συναντάται ο αρχαίος Ελληνικός πολιτισμός με τον Χριστιανισμό.

Περί Προσευχής

"Όλοι οι άνθρωποι έχομεν ανάγκην τής προσευχής, περισσότερον από ό,τι τα δένδρα έχουν ανάγκην τών υδάτων. Διότι ούτε τα δένδρα δύνανται να παράγουν τούς καρπούς, εάν δεν πίνουν ύδωρ διά τών ριζών, ούτε ημείς θα δυνηθώμεν να παράγωμεν τούς πολυτίμους καρπούς της ευσεβείας, εάν δεν ποτιζώμεθα διά τών προσευχών. Δια τούτο πρέπει και όταν εξεγειρώμεθα εκ τής κλίνης, να προφθάνωμεν πάντοτε τόν ήλιον με τήν λατρείαν του Θεού. Και όταν καθήμεθα είς τήν τράπεζαν διά να φάγωμεν και όταν πρόκειται να κοιμηθώμεν. Μάλλον δε καθ' εκάστην ώραν καί μία προσευχήν να προσφέρωμεν είς τόν Θεόν, διατρέχοντες τοιουτοτρόπως διά τής προσευχής ένα δρόμον ίσον πρός το διάστημα τής ημέρας".

(Ιωάννης Χρυσόστομος)

"Προσευχή έστιν ομολογία προς Θεόν, αμαρτημάτων καθάρσιον, νοσημάτων ιατήριον, δαιμόνων φυγαδευτήριον.Και τι δει μοι λέγειν πολλά περί τής καλλονής αυτής. Προσευχή έστι παντός κακού απαλλαγή και λιμήν τών χειμαζομένων, και ο ταύτην προσευχόμενος ου πτοηθήσεται ουδέν πονηρόν".

(Συμεών ο Μεταφραστής)

 

"Εύηχός έστιν εκείνη η φωνή και μέχρι τής θείας αναβαίνουσα ακοής, ουχ η μετά πνος διατάσεως γινομένη κραυγή, αλλ' η επί καθαράς συνειδήσεως αναπτομένη ενθύμησις".

(Γρηγόριος Νύσσης)

 

"Η προσευχή είναι ένωσις ανθρώπου και Θεού. Μήτηρ τών δακρύων. Πρόξενος τής θεΐκής αγάπης. Συγχώρησις τών αμαρτιών μας. Γέφυρα διαπερώσα τόν άνθρωπον άθικτον από τάς παγίδας τού πονηρού. Ουράνιον έργον. Τροφή τών αγγέλων. Χαρά των δικαίων. Βρύσις και τράπεζα τών ψυχών. Προκοπή τής καρδίας. Φως τού νοός. Ράβδος τής ελπίδος. Πέλεκυς τής απελπισίας. Πλούτος και θησαυρός όλων τών Χριστιανών.

(Ιωάννης ο Σιναΐτης)

 

"Οι γαρ διστάζοντες εις τόν Θεόν ούτοι είσιν οι δίψυχοι και ουδέν όλως επιτυγχάνουσι τών αιτημάτων αυτών. Οι δε ολοτελείς όντες εν τη πίστει, πάντα αιτούνται πεποιθότες επί τόν Κύριον και λαμβάνουσιν ό,τι αδιστάκτως αιτούνται μηδέν διψυχούντες".

(Ποιμήν του Ερμά)

Ορθόδοξος Μοναχισμός & Άγιον Όρος

"Αληθής μοναχός είναι αυτός που δεν έχει τίποτε άλλο παρά μόνο τόν Χριστό".

Κι αν μία ψυχή έχει τόν Χριστό, ζή εν Χριστώ, μη έχοντας τίποτε άλλο που θα μπορούσε να μειώση την ένταση τού πόθου της προς Αυτόν και να βλάψη την κοινωνία μαζί Του, τότε ζη το αποστολικό "μηδέν έχοντες και τα πάντα κατέχοντες" και γίνεται φως και ευωδία Χριστού, στήριγμα τής οικουμένης.

Εδώ ευρίσκεται η αξία του μοναχισμού: Στην τελειότατη, όσο είναι εφικτό στους ανθρώπους τού παρόντος αιώνος., κοινωνία τού ανθρώπου με τον Θεό. Στην όσον το δυνατόν πιστότερη εφαρμογή τού θελήματος τού Θεού στην ζωή τού ανθρώπου. Στην αγγελική διαγωγή ανθρώπων "σάρκα φορούντων και κόσμον οικούντων". Στην αρμονικώτατη συμβίωση και κοινωνία αδελφών που με την αληθινή εν Χριστώ αγάπη φανερώνουν τι σημαίνει να είναι κανείς μαθητής τού Χριστού.

Είναι όντως ένα ανεκτίμητο δώρο τού Θεού στον άνθρωπο η μοναχική ζωή. Η ζωή τής κατά Θεόν μετανοίας, παρθενίας, ακτημοσύνης, υπακοής.

Δώρο μεγάλο τού Θεού στον σύγχρονο, ιδίως, κόσμο μας είναι και το Άγιον Όρος.

Μαζί με τα άλλα μεγάλα και μικρά, ανδρικά και γυναικεία μοναστήρια τής απανταχού Ορθοδοξίας, στηρίζει ο Άθως την Εκκλησία.

Δεν φοβούμαστε να τόν επαινέσουμε, διότι ανήκει στην Εκκλησία. Δεν έχουμε την ψευδαίσθηση ότι επαινώντας τον καυχώμαστε για τόν εαυτό μας, γιατί το Άγιον Όρος είναι όντως άγιο και ιερό, είναι τής Παναγίας.

Ευχαριστούμε μετά Θεόν τήν Κυρία Θεοτόκο που είναι Προστάτις και Μητέρα όλων τών μοναχών. Την ευχαριστούμε που υπερμαχεί τού Ορθοδόξου Μοναχισμού και με τις ακοίμητες πρεσβείες της στηρίζει τους ταπεινούς μοναχούς στον αγώνα τού κατά Χριστόν μαρτυρίου τής συνειδήσεως αλλά και τής μαρτυρίας Χριστού.

Την ευγνωμονούμε υικώς και για την μεγάλη ευλογία της προς το Αγιώνυμο Όρος, για την φοβερά προστασία της, για τις μητρικές της υποσχέσεις προς τους Αγιορείτας. Και την παρακαλούμε, ως Πολιούχος τού Άθωνος να πρεσβεύη συνεχώς προς τόν Υιό της και Θεό μας, να φανούμε αντάξιοι μιάς τέτοιας μεγάλης κλήσεως, όχι μόνο για τήν προσωπική μας σωτηρία αλλά και προς ωφέλεια όλου τού κόσμου.

Αρχιμανδρίτου Γεωργίου

Καθηγούμενου Ι. Μονής Οσίου Γρηγορίου

Άγιον Όρος