Κατ' αρχάς πρέπει να υπογραμμισθεί ότι η Ορθόδοξη άσκηση δεν είναι μόνο σωματική, ούτε μόνον ψυχική, αλλά είναι ψυχοσωματική, ακριβώς επειδή ο άνθρωπος είναι ψυχοσωματικός, αποτελείται δηλαδή από ψυχή και σώμα. Πολλοί Πατέρες, για να δείξουν την ουσία της ορθοδόξου ασκήσεως, χρησιμοποιούν το παράδειγμα του ίππου και του αναβάτη και λέγουν ότι ο ίππος είναι το σώμα ενώ ο αναβάτης είναι η ψυχή. Κατά τους ιππικούς αγώνες δεν πρέπει ο ίππος να διευθύνει τον αναβάτη, αλλά ο αναβάτης να διευθύνει τον ίππο. Έτσι η ψυχή του ανθρώπου πρέπει να εξουσιάζει και να κατευθύνει το σώμα και όχι το αντίθετο.
Την άσκηση πρέπει να την δούμε μέσα από την προοπτική τού πως ο άνθρωπος δημιουργήθηκε από τον Θεό και πως κατήντησε μετά την προπατορική αμαρτία. Μέσα από την προοπτική αυτή θα δούμε και την αξία, αλλά και το περιεχόμενο της ορθόδοξης άσκησης.
Μετά την δημιουργία του ανθρώπου υπήρχε μία ισορροπία τόσο στον άνθρωπο, όσο και σε ολόκληρη την κτίση. Η ψυχή του ανθρώπου, δια του νοός, ήταν ανοικτή στον Θεό και δεχόταν τις θείες ενέργειες Του. Επειδή όμως η ψυχή συνδέεται στενώτατα με το σώμα, όπως λέγει ο άγιος Γρηγόριος ο Παλαμάς, η ψυχή "πανταχού του σώματος έστιν", ως ενέργεια, γι' αυτό και η χάρη του Θέου πού ερχόταν στην ψυχή διαπορθμευόταν και στο σώμα. Οπότε το σώμα λάμβανε χάρη και ενέργεια από τον Θεό, δια της ψυχής, και στην συνέχεια αυτή την χάρη την ακτινοβολούσε σε ολόκληρη την κτίση. Ο ιερός Νικόλαος Καβάσιλας χρησιμοποιεί την εικόνα τού κατόπτρου. Όπως οι ακτίνες πέφτουν επάνω στον καθρέπτη και στη συνέχεια διαθλώνται στην κτίση, οπότε οι ακτίνες και το φως του ήλιου ψωτίζουν την κτίση, έτσι συνέβαινε και με τον άνθρωπο, αμέσως μετά την δημιουργία και προ της πτώσεως. Οι ενέργειες του Θεού, δια της ψυχής, μεταφέρονταν στο σώμα και στην συνέχεια φωτίζονταν ολόκληρη η κτίση. Μετά την πτώση του ανθρώπου, έπεσε βαθύ σκοτάδι σε ολόκληρη την κτίση.
Είναι φυσικό ότι με την πτώση διαταράχθηκε αυτή η ισορροπία μεταξύ ψυχής και σώματος, αλλά και μεταξύ του ανθρώπου και της κτίσεως. Η ψυχή του ανθρώπου έχασε την κοινωνία με τον Θεό, οπότε δεν μετέδιδε την ενέργεια Του στο σώμα. Αντί η ψυχή να λαμβάνει ενέργεια από τον Θεό, προσπαθεί να λαμβάνει ενέργεια από το σώμα, το οποίο απομυζά και έτσι δημιουργούνται τα ψυχικά πάθη, ο εγωισμός, η υπερηφάνεια, και το κυριότερο πάθος η φιλαυτία. Δηλαδή η ψυχή προσπαθεί να ζήσει με την σχέση της με το σώμα και όχι με την σχέση της με τον Θεό. Άλλαξε προσανατολισμό και αντί να έχει κοινωνία με τον Θεό και να εξαρτά από αυτόν την ζωή της, εξαρτά την ζωή της από το σώμα. Από την άλλη πλευρά το σώμα, αντί να τρέφεται από την ψυχή, στράφηκε στην κτίση και τρέφεται απ΄ αυτήν, οπότε απομυζά εμπαθώς την φύση και δημιουργούνται έτσι τα σωματικά πάθη, όπως η φιληδονία, η φιλοκτημοσύνη, η γαστριμαργία κ.λ.π. Έτσι έχουμε πλήρη διαστρέβλωση του ανθρώπου και πλήρη αποπροσανατολισμό της λειτουργίας του. Αλλά αυτό έχει συνέπειες και σε ολόκληρη την κτίση. Διότι ζώντας ο άνθρωπος σε μία τέτοια εμπαθή κατάσταση, προσπαθεί να βρεί τον σκοπό και την ουσία της ύπαρξης του στην υλική δημιουργία, με αποτέλεσμα να βιάζει την φυση και βέβαια, η βιασθείσα φύση να "εκδικείται" τον άνθρωπο. Η υπερπαραγωγή των υλικών αγαθών, για να εξυπηρετηθεί η υπερκατανάλωση τους από τον άνθρωπο, είναι ένας βιασμός της φύσης. Βλέπουμε καθαρά ότι αντιστράφηκαν οι όροι λειτουργίας τού όλου ανθρώπου.
Στην Αγία Γραφή και στα πατερικά κείμενα βλέπουμε αυτήν την ακαταστασία μέσα και από άλλη προοπτική. Προ της πτώσεως υπήρχε μία ισορροπία και σωστές σχέσεις του ανθρώπου με τον Θεό, τον συνάνθρωπο και την κτίση. Το πρώτο ζεύγος είχε κοινωνία και σχέση με τον Θεό, αφού κοινωνούσε και είχε συνομιλία μαζί Του στον Παράδεισο. Η ψυχή είχε σωστές σχέσεις με το σώμα, και έτσι ο άνθρωπος ενώ ήταν γυμνός δεν το αισθανόταν, ούτε ντρεπόταν, ακριβώς επειδή δεν υπήρχε η αίσθηση της διαφοράς των φύλων. Ο Αδάμ είχε σωστές σχέσεις με την Εύα, την οποία αισθανόταν ως σάρκα από την σάρκα του και σώμα από το σώμα του. Αυτό άλλωστε σημαίνει στην ελληνική γλώσσα η λέξη γυνή. Και ο άνθρωπος είχε σωστή σχέση με την κτίση. Όμως μετά την πτώση υπάρχει πλήρης αντιστροφή τής όλης κατάστασης. Διαταράχθηκαν οι σχέσεις του ανθρώπου με τον Θεό, με τον εαυτό του, με την γυναίκα και το περιβάλλον.
Η διακοπή των σχέσεων του ανθρώπου με τον Θεό, είχε ως συνέπεια την είσοδο του θανάτου στην ύπαρξη του. Ο ίδιος ο Θεός είπε στον Αδάμ: "ή δ' άν ημέρα φάγητε απ' αυτού, θανάτω αποθανείσθε" (Γεν. Β', 17). Βεβαίως, ο άνθρωπος ως κτιστό και τρεπτό όν θα έπρεπε να έχει κατά φύσιν τον θάνατο, γιατί κάθε όνπου έχει αρχή έχει και τέλος, μόνο το άναρχο είναι κατά φύσιν αθάνατο. Όμως ο άνθρωπος έλαβε την αθανασία ως δωρεά. Μετά όμως την διακοπή των σχέσεων του με τον Θεό, εισήλθε ο θάνατος στην ύπαρξη του. Οι Πατέρες κάνουν λόγο για τους δερμάτινους χιτώνες που φόρεσε ο άνθρωπος μετά την πτώση του και αυτοί οι δερμάτινοι χιτώνες είναι η φθαρτότητα και η θνητότητα. Έτσι η προσοχή του τώρα συγκεντρώνεται στον εαυτό του, δεν τροφοδοτείται από την αληθινή ζωή, δεν φωτίζεται από τον αληθινό ήλιο, που είναι ο Θεός.
Το κυριότερο πάθος που έχει ο άνθρωπος μετά την πτώση είναι η φιλαυτία, η οποία κατά τον Άγιο Μάξιμο τον Ομολογητή, είναι η άλογος του σώματος φιλία. Και μέσα στην φιλαυτία αναπτύσσονται πολλά πάθη, ήτοι η ιδιοτέλεια, η φιλοκτημοσύνη, η γαστριμαργία, η φιλοδοξία κ.λ.π. Μετά την απώλεια της κοινωνίας του με τον Θεό, εισήλθε μέσα στον άνθρωπο η ηδονή και η οδύνη, όπως τα γνωρίζουμε σήμερα. Η εμπαθής ευχαρίστηση αλλά και ο πόνος που προέρχεται από αυτήν την ευχαρίστηση είναι συνάρτηση της ζωής του.
Η είσοδος του θανάτου συνδέεται με τις ασθένειες, την γήρανση, με όλες τις συνταρακτικές συνέπειες που έχουν αυτά για την ζωή του. Αποτέλεσμα των ασθενειών, της γηράνσεως και του θανάτου είναι ο φόβος. Ο άνθρωπος φοβάται για το αβέβαιο μέλλον του, για τις ασθένειες που ενδεχομένως θα έλθουν, για το γήρας του και βεβαίως, για τον τελικό βιολογικό θάνατο. Οπότε, προσπαθώντας να αντιμετωπίσει αυτόν τον φόβο, συσσωρεύει υλικά αγαθά για τον εαυτό του, αναπτύσσοντας περιουσία όσο μπορεί περισσότερη, με συνέπεια να εκβιάζει και την κτίση, αλλά και να αδικεί τους άλλους ανθρώπους. Μέσα στην προοπτική αυτή αναπτύσσονται όλα τα ψυχικά και σωματικά πάθη.
Μιλώντας βέβαια, για ψυχικά και σωματικά πάθη, πρέπει να σημειωθεί ότι δεν εννοούμε μερικές κακές δυνάμεις που εισήλθαν μέσα στον άνθρωπο μετά την πτώση του, αλλά για την διαστροφή των φυσικών δυνάμεων που υπάρχουν στην ψυχή και το σώμα από την δημιουργία του. Δηλαδή, ο άνθρωπος έχει μέσα του φυσική αγάπη για να αγαπά τον Θεό, και όλα εκείνα που αγαπά ο Θεός. Όμως, αυτή η αγάπη διαστρέφεται και ο άνθρωπος αγαπά την κτίση με φιλαυτία, εμπαθώς. Ο θυμός είναι φυσική ενέργεια την οποία έβαλε ο Θεός στον άνθρωπο, ώστε δι' αυτού του τρόπου να στρέφεται ολοκληρωτικά προς τον Θεό. Όμως ο άνθρωπος διαστρέβλωσε αυτήν την δύναμη και την στρέφει εναντίον των συνανθρώπων του. Έτσι ο άνθρωπος από θεοκεντρικός έγινε ανθρωποκεντρικός, με φοβερές συνέπειες και για τον ίδιο και για όλη την κτίση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου